We wtorek 2 grudnia w wozowni Muzeum w Lewkowie odbyło się drugie wyjazdowe posiedzenie senackiej Komisji Petycji poświęcone wyrównania zasad wynagradzania pracowników samorządowych instytucji kultury z regulacjami obowiązującymi pracowników samorządowych. W spotkaniu zainicjowanym przez senator RP Ewę Matecką uczestniczyli senatorowie, przedstawiciel Ministerstwa Kultury, reprezentanci instytucji kultury oraz samorządowcy z południowej Wielkopolski. Dyskusja – pełna rzeczowych argumentów, ale i krytycznych głosów – pokazała skalę oczekiwań środowiska oraz realne problemy finansowe systemu.
Petycja z Ostrowa – punkt wyjścia
Posiedzenie dotyczyło petycji P11-136/25, złożonej przez cztery ostrowskie instytucje: Bibliotekę Publiczną im. Rowińskiego, Galerię Sztuki Współczesnej, Ostrowskie Centrum Kultury oraz Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego. Wnioskodawcy postulowali zmiany w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej z 1991 roku, tak aby pracownicy kultury mogli otrzymywać świadczenia, które przysługują pracownikom samorządowym – m.in. trzynaste wynagrodzenie, wyższą odprawę emerytalną czy nagrodę jubileuszową po 45 latach pracy.
Biuro Analiz i Petycji Kancelarii Senatu potwierdziło różnice systemowe. Pracownicy kultury – wbrew oczekiwaniom społecznym – nie mają dziś prawa do trzynastki, nie otrzymują 6-miesięcznej odprawy po 20 latach pracy (tak jak pracownicy samorządowi), ani nagrody jubileuszowej po 45 latach stażu.
„Kultura to fundament”. Ministerstwo Kultury o planowanych zmianach
Podczas posiedzenia kluczowy głos zabrał Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przypomniał, że resort od roku prowadzi prace nad szeroką nowelizacją ustawy.
– Celem projektowanych zmian jest wzmocnienie sektora kultury oraz lepsze dopasowanie ram prawnych do aktualnych wyzwań – podkreślał minister Wróbel, wskazując, że zmiany obejmą również trzynaste wynagrodzenie, nagrody jubileuszowe oraz zasady regulacji płac w instytucjach kultury.
Jednocześnie wiceminister zaznaczył, że kultura nie może być traktowana jak obszar dodatkowy:
– Kultura to nie jest dekoracja codzienności, to jest fundament (…). Na kulturę nigdy nie może braknąć pieniędzy”.
Krytyczne głosy samorządów
W dyskusji ważny i krytyczny ton nadał wicestarosta ostrowski Radosław Torzyński.
Zwrócił uwagę na kluczową – jego zdaniem – kwestię: zbyt małe dochody samorządów, które odpowiadają za finansowanie instytucji kultury.
– Jeśli nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieniądze. Tych pieniędzy w samorządzie jest za mało – mówił, dodając, że problem nierówności płacowych jest tylko „plasterkiem” na głębsze wyzwania systemowe.
Wicestarosta wskazywał także na dramatyczne spłaszczenie wynagrodzeń:
– Dziś czterokrotności pensji minimalnej nie zarabia burmistrz. A trzydzieści lat temu tyle zarabiał kierownik referatu.
Jednocześnie podkreślił, że postulaty kultury są zasadne – jednak obciążenia finansowe samorządów nie mogą być pomijane.
Z drugiej strony: „To nie jest oszczędność, to inwestycja”
Na słowa wicestarosty odpowiedział minister Wróbel:
– Ten głos odczytuję nie jako apel o więcej pieniędzy, lecz jako podważenie istoty kultury w lokalnej społeczności. (…) Nie można zaczynać oszczędności od kultury.
Radny wojewódzki Andrzej Pichet, także zabierający głos, podkreślił, że samorząd województwa – mimo trudności – zwiększa nakłady na kulturę. W 2026 roku to 418 mln zł. Środki przeznaczane są m.in. na 23 instytucje kultury, m.in. takie jak Muzeum w Lewkowie – podkreślał rajca.
– Te pieniądze im się należą. To inwestycja, nie koszt.
Burmistrz Zdun Miłosz Zwierzyk dodał:
– My już to robimy – nagrodami, dodatkami. Zmiana ustawy ułatwi nam docenienie pracowników”.
Głos zabrał również wójt Gminy Ostrów Wielkopolski, Dariusz Pryczak:
– Kultura nigdy nie będzie dochodowa. Ale trzynastka czy nagroda jubileuszowa nie zrujnują budżetów. To elementarne uregulowanie spraw pracowniczych.
Uzupełnił, że samorządy i tak próbują wyrównywać braki systemowe własnymi środkami, ale możliwości te są ograniczone.
Głos środowiska kultury: „Upominamy się o elementarną sprawiedliwość”
Dyrektorzy ostrowskich instytucji kultury wielokrotnie podkreślali, że petycja nie jest wymierzona w samorządy, ale ma przywrócić równe traktowanie.
Jarosław Balcar, dyrektor Biblioteki Publicznej:
– To nie jest próba uderzania w budżety samorządów. To wołanie o traktowanie nas jak równych partnerów.
Jeszcze mocniej wybrzmiał głos Pawła Kamińskiego, prezesa Stowarzyszenia Dyrektorów Instytucji Kultury:
– Chcemy elementarnej sprawiedliwości. Pracownik kultury nie może być traktowany gorzej niż pracownik urzędu gminy na tym samym stanowisku.
Dodał, że deregulacja zatrudnienia od lat 90. doprowadziła do degradacji warunków pracy w kulturze:
– Praca w kulturze została „uśmieciowiona”. My odzyskujemy godność.
Dyrektorka Ostrowskiego Centrum Kultury Maria Szeląg mówiła o potrzebie traktowania kultury jako naturalnej części życia:
– Chciałabym, żeby kultura nie była luksusem, tylko immanentną częścią życia człowieka.
Senatorowie: jednoznaczne poparcie dla petycji
Senatorowie obecni na posiedzeniu podkreślali, że:
- „pracownicy instytucji kultury mają realnie trudniejsze warunki pracy – pracują wieczorami, w weekendy, przy dużej presji organizacyjnej” (senator Piotr Masłowski);
- „kultura to trzeci dom człowieka – od przedszkola po jesień życia” (senator Halina Bieda) ;
- „to nie koszt – to inwestycja w pokolenia” (senator Monika Piątkowska).
Finałem posiedzenia było jednogłośne przyjęcie wniosku senator Ewy Mateckiej o rozpoczęcie prac legislacyjnych nad zmianą ustawy, zgodnie z postulatami petycji.
Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość petycji
W trakcie posiedzenia minister Maciej Wróbel szerzej omówił zakres prac prowadzonych już w resorcie. Jak wskazał, od czerwca działa zespół zadaniowy z udziałem przedstawicieli wielu resortów, który dokonał przeglądu obowiązujących przepisów ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.
– Przyjęte przez zespół rozwiązania są obecnie opracowywane przez naszych legislatorów w formie proponowanych zapisów ustawy. Celem tych projektowanych zmian jest przede wszystkim wzmocnienie sektora kultury oraz lepsze dopasowanie ram prawnych do aktualnych wyzwań, poprzez wzmocnienie niezależności instytucji kultury, doprecyzowanie trybu powoływania i odwoływania dyrektorów czy też zwiększenie elastyczności w wykorzystywaniu zysku wypracowanego przez instytucje – podkreślał minister.
Jak dodał, planowane zmiany obejmują również wprowadzenie trzynastego wynagrodzenia dla pracowników instytucji kultury, a także wyrównanie poziomu i częstotliwości wypłat nagród jubileuszowych względem pracowników jednostek samorządu terytorialnego.
– Zakładamy regulację poziomu wynagrodzeń w sektorze kultury w odniesieniu do zajmowanego stanowiska oraz stażu pracy – mówił.
Przed resortem kolejne etapy: konsultacje publiczne, prace rządowe oraz procedowanie w Parlamencie.
– Zakładam, że prace zakończą się w połowie przyszłego roku – podsumował minister Wróbel.
Podsumowanie prac komisji
Wyjazdowe posiedzenie w Lewkowie pokazało, że temat wynagrodzeń pracowników kultury jest zarówno społecznie, jak i systemowo dojrzały. Z jednej strony instytucje kultury wskazują na lata opóźnień i nierówności, z drugiej – samorządy sygnalizują realne ograniczenia finansowe. Ministerstwo Kultury deklaruje szybkie prace legislacyjne, a Senat – po wysłuchaniu pełnego spektrum argumentów – rozpoczyna formalny proces wprowadzenia zmian. Efektem ma być ustawa, która przywróci równowagę i pozwoli instytucjom kultury zatrzymać specjalistów, bez których lokalna i ogólnopolska kultura nie może się rozwijać.
Inicjatorem ustawy o petycjach był Senat Rzeczypospolitej Polskiej. W tym roku do senackiej Komisji Petycji wpłynęło blisko 200 wniosków. W obecnej kadencji, w jedenastej kadencji, to są już 343 petycje i cały czas napływają. Inicjatorem posiedzenia wyjazdowego w Gminie Ostrów Wielkopolski była natomiast senator RP Ewa Matecka. Senatorzy byli pod ogromnym wrażeniem Lewkowa oraz okolicy, a także oferty kulturalnej miejscowych jednostek kulturalnych.
