27 grudnia 2025 roku w Gminie Ostrów Wielkopolski rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego stała się nie tylko okazją do upamiętnienia wydarzeń z 1918 roku, ale też do pokazania, że pamięć historyczna może być prowadzona konsekwentnie i nowocześnie, z udziałem młodego pokolenia, organizacji społecznych i mieszkańców.
Przygotowania rozpoczęły się wiele tygodni wcześniej
Organizacja obchodów w Gminie Ostrów Wielkopolski trwała od wielu tygodni. Jednym z pierwszych etapów były działania edukacyjne, w które włączyła się młodzież. Uczniowie Szkoły Podstawowej w Sobótce i Daniszynie przygotowali drugą odsłonę „Powstańczej Jednodniówki” – wkładki do 99. numeru „Informatora Gminy Ostrów Wielkopolski”. Materiały powstały jako kwerenda źródeł ogólnodostępnych, m.in. w bibliotekach cyfrowych, a jego przygotowanie było kontynuacją warsztatów edukacyjnych zrealizowanych we wrześniu. Młodzież uczyła się pracy ze źródłami historycznymi podczas zajęć prowadzonych przez dr Justynę Ratajczyk.
Ważnym akcentem poprzedzającym obchody była również inicjatywa z 21 grudnia. Wójt Gminy Ostrów Wielkopolski Dariusz Pryczak wspólnie ze starostą ostrowskim Pawłem Rajskim rozdali po 107 flag powstańczych w Sobótce i Lewkowie. Wiele z nich pojawiło się na posesjach wzdłuż drogi brukowej prowadzącej w kierunku centrum wsi, tworząc czytelne tło dla późniejszego przemarszu i podkreślając wspólnotowy charakter przygotowań.
Pamięć o powstańcu
Centralnym punktem uroczystości w Sobótce było upamiętnienie powstańców poprzez złożenie kwiatów na nowo powstałym grobie szeregowego Jana Krzyżaniaka – Powstańca Wielkopolskiego z 4 Kompanii 12 Pułku Strzelców Wielkopolskich Armii Wielkopolskiej. Urodzony 18 stycznia 1897 roku w Sobótce, poległ 12 lutego 1919 roku pod Borownicą. Ten fragment obchodów niósł szczególnie wyraźny wymiar refleksji. Jan Krzyżaniak zginął jako 22-latek, zaledwie cztery dni przed podpisaniem rozejmu w Trewirze, który 16 lutego zakończył Powstanie Wielkopolskie. Wspomnienie tej daty i okoliczności w naturalny sposób kierowało uwagę uczestników na cenę, jaką płacili ludzie z lokalnych społeczności.
Po wizycie na cmentarzu uczestnicy złożyli wiązanki kwiatów także przy pomniku powstałym z okazji 700-lecia wsi. Przemarsz korowodu, z udziałem harcerzy, pocztów sztandarowych, przedstawicieli samorządu i mieszkańców Sobótki, domknęły elementy symboliczne: odpalone biało-czerwone flary oraz włączenie syren strażackich i sygnałów.
Modlitwa i głosy, które wyznaczyły ton uroczystości
W kościele, wciąż w świątecznej atmosferze, ks. proboszcz Jan Ignasiak przypomniał, że zgromadzeni modlą się za poległych powstańców, za ich trud i poświęcenie.
– Nasze dzisiejsze spotkanie to jedna wielka lekcja historii. Historii, która jest nam bliska – mówił ks. Ignasiak. – Dziękujemy Panu Bogu za tych, którzy mieli odwagę, którzy szli, którzy przelewali swoją krew za ogromną, suwerenną i niepodległą Polskę. My musimy sobie bardzo wyraźnie uświadomić, że oni bardzo często szli ze słowami „Bóg, honor i ojczyzna” na ustach. To było takie główne ich przesłanie. I to właśnie na tych wartościach opierała się determinacja powstańców.
Wyjątkowy, kilkunastominutowy występ, specjalnie z okazji 107. rocznicy Powstania Wielkopolskiego przygotowali uczniowie Szkoły Podstawowej im. Ludwika Szymoniaka w Sobótce. Była to melorecytacja przeplatana patriotycznymi piosenkami. Wykonawcy odpowiedzialni za recytowanie oraz narrację to Liwia Witkowska, Anna Hibler, Paweł Kaźmierczak, Antoni Lewicki, Nadia Popłonek. Młodzi wokaliści to: Magdalena Markowska, Marta Szymankiewicz, Agata Korycińska, Julia Gabryś, Kornelia Walczak, Maria Staszak, Marcysia Gruszka oraz Magdalena Polak. Za przygotowanie młodych artystów odpowiadali Eliza Wiatrak i Maciej Kasprzak ze Szkoły w Sobótce.
Podsumowanie oficjalnej części uroczystości w kościele przedstawił wójt Gminy Ostrów Wielkopolski Dariusz Pryczak.
– Żeby po 125 latach wyjść, walczyć i budować ten patriotyzm, trzeba mieć świadomość, jak mocno on był ugruntowany, jak mocno Polacy rzucali na szalę swoje życie, żeby oddać się w walce o Polskę. 31 grudnia, kiedy wyzwalano Ostrów właśnie w roku 1918, ludzie wieczorem wsiadali na furmanki, gdziekolwiek się znajdowali w rejonie, jechali do Ostrowa i walczyli z zaborcą. Nikt nie liczył się z tym, że może zginąć. Zginęło wielu – przypominał włodarz. – Żeby wyjść po 125 latach germanizacji do walki o świadomą Polskę, trzeba mieć silne ugruntowanie tej naszej polskości. I to święto dzisiejsze, te obchody, które obchodzimy w gminie od kilku lat systematycznie w różnych miejscowościach, są właśnie budowaniem i ugruntowaniem, szczególnie w tym młodym pokoleniu, tych wartości polskości. One są dla nas bardzo ważne, bo budują nas jako społeczeństwo.
Jednodniówka i powstańczy piknik
Po wyjściu z kościoła uczestnicy mogli zabrać przygotowane i wydrukowane „Powstańcze Jednodniówki”. Na miejscu czekał także poczęstunek przygotowany przez KGW Sobótka. Powstańcza grochówka była jednym z elementów nieoficjalnej części spotkania, obok muzyki, rozmów i możliwości ogrzania się przy koksownikach wypełnionych drewnem.
Punktualnie o 16:40 zawyły syreny
O godzinie 16:40, gdy „Piknik Powstańczy” dobiegał końca, zawyły syreny strażackie upamiętniające Zwycięskie Powstanie Wielkopolskie. Tego samego dnia sygnał rozbrzmiewał w całej Wielkopolsce.
Współpraca wielu środowisk
Sprawna organizacja i gotowość współorganizatorów były widoczne na każdym etapie wydarzenia. Koordynację prowadzono przy zaangażowaniu sekretarza Gminy Andrzeja Baraniaka oraz służb i jednostek wspierających logistykę oraz zabezpieczenie uroczystości, w tym Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych, Gminnego Ośrodka Kultury w Wysocku Wielkim, Publicznego Przedszkola w Sobótce, a także personelu i uczniów Szkoły Podstawowej im. Ludwika Szymoniaka w Sobótce.
Istotny wkład w przebieg wydarzenia miały organizacje z Sobótki: OSP Sobótka, KGW Sobótka i miejscowe sołectwo. Współdziałanie wsparła również Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Józefa w Sobótce oraz harcerze z Hufca ZHP w Ostrowie Wielkopolskim. Całość dopełniła liczna obecność jednostek OSP z terenu Gminy Ostrów Wielkopolski oraz zaangażowanie pracowników Gminnej Biblioteki Publicznej w Gorzycach Wielkich.
Pamiętamy o przeszłości, spoglądamy w przyszłość
W 2025 roku wspominamy Powstanie Wielkopolskie jako jeden z tych momentów, które przesądziły o losach regionu i państwa. Jednocześnie współczesne obchody coraz wyraźniej pokazują, że historia nie jest wyłącznie zapisem dawnych dat, ale także narzędziem budowania postaw obywatelskich. Tegoroczna, 107. rocznica wybuchu Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego została przygotowana w formule, która łączyła elementy oficjalne, edukacyjne i społeczne. To formuła sprawdzona w Gminie Ostrów Wielkopolski od kilku lat, konsekwentnie rozwijana o kolejne elementy. Finałem tego wieloletniego projektu będą obchody 110. rocznicy Powstania Wielkopolskiego, które przypadają na rok 2028.
fot. Marta Wolff-Brajer, Gminny Ośrodek Kultury w Wysocku Wielkim
